Húrmetli fermerler
Bıyıl báhár aylarında hawanıń salqın hám jawın-shashınlı keliwi nátiyjesinde ǵawashanıń rawajlanıwı ótken jıllarǵa salıstırǵanda 5-7 kúnge keshikip, atızlarda artıqsha ıǵallıq, jabayı shópler jáne shire, trips hám órmekshi kene sıyaqlı zıyankeslerdiń kóbeyiwi baqlanbaqta. Sol sebepli 1-iyulǵa shekem tómendegi agrotexnikalıq hám qorǵaw ilajların óz waqtında ámelge asırıw oǵada áhmietli esaplanadı. 1-iyulge shekem ámelge asırılıwı shárt bolǵan jumıslar: 1. Qatar aralarına islew beriw hám tereń jumsartıw. “Shinjon” usılındaǵı maydanlarda plyonkaǵa zıyan jetkermey 30-35 sm tereńlikte jumsartıw jumısların ámelge asırıw. Innovacion texnologiya tiykarında 76×10 qos qatar usılında shigit egilip, gektarına 220-240 mıń túp nál alınbaqta. 76 sm bir qatarlı sxemada bolsa 170-180 mıń túp/ga nál qaldırıw usınıs etiledi. Ashiq maydanlarda birinshi suwǵa shekem 3-4 márte kultivaciya hám keminde 2 márte tereń jumsartıw usınıs etiledi. Qatarlar arasında kesek payda bolıwına jol qoymaw kerek. Bul ilájlar artıqsha ıǵallıqtı kemeytedi, paxtanıń artıqsha boyǵa ketiwin toqtatadı, tamır rawajlanıwın kúsheytedi; ǵumshalaw hám ónimge kiriwdi 7-10 kúnge tezlestiredi. Ǵawashanıń jergilikli sortlarınıń ósiw dáwirinde jabayı shóplerge qarsı gerbicidlerden galoksifop-R-metil 10,4 % em.k., kvizalop-p-tefuril, kvizalop-p-etil yamasa kletodim tásir etiwshi zat bolǵan ximiyalıq qurallardan birin qollanıw usınıs etiledi. Ǵawashanıń 3-4 shın japıraq fazasında fizikalıq túrde 35-50 kg/ga azotli tóginler menen azıqlandırıw usınıs etiledi. Biostimulyator hám mikroelementler menen japıraqtan azıqlandırıw. Ǵawashanıń 3-4 hám 5-6 shın japıraq dáwirinde cink, bor, marganec, molibden, kúkirt, temir saqlawshı mikro tóginler, hám de biostimulyatorlar menen islew beriw usınıs etiledi. Ǵawashanıń jaǵdayınan kelip shıǵıp, 2-4 hám 5-6 shın japıraq, dáwirlerinde paqaldıń ósiwi, ónim elementleriniń qáliplesiwine unamlı tásir kórsetetuǵın, sırtqı stresslerge (400S dan joqarı temperatura, garmsel, qurǵaqshılıq, shorlanıw, kesellik) shıdamlılıǵın arttırıw maqsetinde quramı gumin hám fulvo kislotalı, aroxidon kislotalı, mikrobiologiyalıq yamasa mikro hám makro elementli biostimulyatorlardı usınıs etilgen normalarda 6-7 mártege shekem eritpe túrinde ósimlikke qollanıw usınıs etiledi. Atız shetlerine ISO qaynatpası menen islew beriw, ósiw dáwirinde gektarına 2000-2500 danadan altınqóz máeklerine 15 kún aralıq penen qoyıw kerek. Ǵawashanıń shire, trips penen zıyanlanıwı 6-7 procentten artqanda atızǵa ximiyalıq usılda qarsı gúresiw jumısları ámelge asırıladı. Bunda, quramında imidakloprid, acetamiprid, tiametoksam bolǵan preparatlardan birewin qollanıw usınıs etiledi. Bul jumıslar ósimlik immunitetin arttıradı, tamırdı bekkemleydi, shire hám tripske shıdamlılıqtı kúsheytedi, ónim elementleriniń erte qáliplesiwin támiyinleydi. Qewip ketiwdiń aldın alıw Ǵawasha boyına tez ósip, buwın aralıǵı 6-7 sm ge jetkende mepikvat xlorid tiykarındaǵı retardantlar menen islew beriw zárúr. Bul paqal ósiwin jaqsılaydı, ǵumshalawdı tezlestiredi, qosımsha góreklerdiń payda bolıwına járdem beredi. Zıyankeslerge qarsı qatań qadaǵalaw. Házirgi kúnde maydanlarda shire, trips, gúzgi qurt, órmekshi kene aktiv kóbeyiw qáwpi joqarı. Sonlıqtan kúndelikli monitoring alıp barıw, biologiyalıq hám ximiyalıq qurallardı óz waqtında qollanıw, atız shetlerin turaqlı qadaǵalaw talap etiledi. Ásirese japıraqta 5-6 shire yamasa trips, 7-8 órmekshi keyin anıqlansa, dárhal qarsı gúresiw ilajları kóriliwi shárt. Suwǵarıwdı durıs shólkemlestiriw Gawashanı shólletpey, normada suwǵarıw, artıqsha suw toplanıwına jol qoymaw, ıǵallıǵı joqarı bolǵan maydanlarda tezlik penen jumsartıw jumısların ótkeriw kerek. Áhmietli eskertiw, barlıq zıyankesler hám keselliklerge qarsı gúresiw ilajların Ósimlikler karantini hám onı qorǵaw agentliginiń inspektorları hám qánigeleri menen másláhátlesken halda ámelge asırıw soraladı. Sebebi 1-iyulǵa shekemgi dáwir ǵawashanıń tiykarǵı ǵumshalawı, ónim elementleri qáliplesiwi, kelesi ónimdarlıqtı belgilep beretuǵın eń áhmietli basqısh esaplanadı. Bul dáwirde agrotexnikalıq ilajlardı keshiktiriw, rawajlanıwdıń 10-15 kúnge artta qalıwına, górekler sanınıń azayıwına, ónimdarlıqtıń tómenlewine alıp keliwi múmkin. Óz waqtında hám sapalı ámelge asırılǵan jumıslar bolsa ǵawashanıń salamat rawajlanıwı, zıyankeslerge hám keselliklerge shıdamlılıǵı hám joqarı ónim alıwdıń tiykarǵı faktorı bolıp esaplanadı.
